23 ОКТОМВРИ 1893 – ДЕНОТ КОГА СЕ ПОСТАВИЈА ТЕМЕЛИТЕ НА МАКЕДОНСКАТА РЕВОЛУЦИОНЕРНА ОРГАНИЗАЦИЈА

Историјата на една организација, шестемина основачи и почетокот на организираното македонско револуционерно движење.

Вовед – Историскиот 23 Октомври

На 23 октомври 1893 година, во Солун, тогаш дел од Османлиската Империја, шестмина револуционерни дејци ги поставиле темелите на организација што ќе остави длабока трага во историјата на Македонија.

Во време кога македонското население живеело под османлиска власт, а Балканот бил простор на спротивставени политички и национални интереси, се појавила идејата за организирано револуционерно дејствување.

Целта била создавање мрежа што ќе го организира населението, ќе ја развива револуционерната свест и ќе се залага за политичка автономија.

Тој настан се смета за почеток на Македонската револуционерна организација (МРО), која низ својата историја ќе помине низ повеќе организациски и политички преобразби.

Денес, 23 Октомври се одбележува како Ден на македонската револуционерна борба, државен празник во Република Македонија.

Македонија кон крајот на XIX век

Во последните децении на XIX век, Македонија се наоѓала во сложена политичка и општествена положба.

Османлиската Империја се соочувала со внатрешни кризи, национални движења и засилен притисок од европските сили. Истовремено, соседните балкански држави развивале сопствени интереси кон Македонија.

Населението се соочувало со економски тешкотии, нееднаква правна заштита, локално насилство и ограничени политички права.

Во вакви услови, меѓу дел од образованите и револуционерно ориентирани дејци се развила идејата дека политичките промени не можат да се постигнат само преку дипломатски барања, туку е потребно и внатрешно организирање.

Особено важна била улогата на учителите, интелектуалците, трговците и младите образовани луѓе, кои воспоставувале врски меѓу градовите и селата.

Токму во таква историска атмосфера се случил основачкиот состанок во Солун.

Шестемина основачи на Македонската револуционерна организација

Создавањето и целите на организацијата

На основачкиот состанок биле поставени темелите на тајна револуционерна организација која требало да дејствува преку локални комитети, доверливи членови и организирана мрежа.

Нејзините првични определби опфаќале:

Извојување политичка автономија за Македонија.
Организирање на населението за револуционерна дејност.
Создавање локални комитети и воспоставување меѓусебна комуникација.
Подготовка за вооружено востание кога ќе се создадат соодветни услови.
Вклучување на жители од различни верски и етнички заедници, според организациските начела од раниот период.

Првичната организација во изворите се среќава како Македонска револуционерна организација (МРО). Подоцна се употребувале имињата ТМОРО, ВМОРО и ВМРО, при што промените ги одразувале развојот на организацијата, нејзиниот територијален опфат и внатрешните политички процеси.

Од основањето до Илинденското востание

Во годините по 1893, организацијата постепено ја проширувала својата мрежа во Македонија.

Биле создадени комитети во повеќе градови и села, се воспоставувале тајни канали за комуникација, а се организирале и вооружени чети.

Меѓу истакнатите дејци во развојот на движењето биле Гоце Делчев, Ѓорче Петров, Даме Груев, Јане Сандански, Пере Тошев и други револуционери.

Особено значајна била дејноста на Гоце Делчев, кој се залагал за организациско зајакнување и внимателна подготовка на населението.

Во 1903 година избувнало Илинденското востание, еден од најзначајните настани во историјата на македонското револуционерно движење.

Во текот на востанието била прогласена Крушевската Република, која постоела кратко време пред османлиските сили повторно да воспостават контрола.

Иако востанието било воено задушено, тоа оставило длабоки последици во политичката историја, колективното сеќавање и подоцнежните стремежи за македонска државност.

Историското наследство на организацијата

Основaњето на Македонската револуционерна организација во Солун, на 23 октомври 1893 година, претставува една од значајните пресвртници во поновата историја на Македонија.

Она што започнало како иницијатива на шестмина револуционерни дејци постепено прераснало во широко организирано движење, кое оставило длабоки траги во политичката, општествената и историската свест на населението во Македонија.

Во време кога Македонија се наоѓала под османлиска власт, а нејзината иднина била предмет на спротивставени интереси на балканските држави и големите сили, револуционерната организација ја поставила идејата за политичка автономија и самоуправа во средиштето на своето дејствување.

Идејата за слобода и самоуправа

Историското значење на МРО не се исцрпува само во револуционерните акции, востанијата и вооружената борба.

Нејзиното наследство се препознава и во стремежот населението на Македонија да добие можност самостојно да одлучува за својата политичка и општествена иднина.

Иако политичките определби, националните самоидентификации и замислите за идното уредување на Македонија се разликувале меѓу револуционерните дејци и се менувале низ времето, стремежот за ослободување од османлиската власт останал една од главните движечки сили на организацијата.

Од Илинден до АСНОМ

Илинденското востание од 1903 година станало еден од најпрепознатливите симболи на борбата за слобода во Македонија.

Четири децении подоцна, во сосема поинакви историски околности, на 2 август 1944 година се одржало Првото заседание на Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија – АСНОМ.

Со одлуките на АСНОМ биле поставени институционалните темели на современата македонска државност, во рамките на тогашната југословенска федерација.

Меѓу револуционерното движење од крајот на XIX век и антифашистичкото народноослободително движење од XX век постојат значајни историски разлики. Сепак, во современата македонска историска свест, Илинден и АСНОМ заземаат посебно место како два симболични и историски поврзани моменти во развојот на идејата за слобода и државност.

Историското наследство и независноста од 1991 година

На 8 септември 1991 година, граѓаните на Република Македонија на референдум се изјасниле за суверена и самостојна држава.

Со независноста започнало ново поглавје во развојот на македонската државност.

Современата Република Северна Македонија не е непосредно институционално продолжение на револуционерната организација од 1893 година. Нејзината државност се темели на антифашистичкото државотворно наследство, уставниот поредок и демократски изразената волја на граѓаните.

Но историското наследство на МРО останува дел од пошироката историска традиција преку која се разбираат стремежите за слобода, самоуправа и политичко самоопределување.

Што значи ова наследство за денешна Македонија?

Повеќе од еден век по основањето на МРО, Македонија живее во поинакви историски и политички околности.

Денешните предизвици не се исти како оние со кои се соочувале револуционерите од XIX век.

Слободата денес не се мери со постоењето на револуционерни комитети и вооружени чети, туку со силата на демократските институции, владеењето на правото, почитувањето на човековите права, еднаквоста на граѓаните и можноста секој човек достоинствено да живее во сопствената држава.

Историското наследство на револуционерното движење затоа не треба да биде само повод за одбележување годишнини и потсетување на минатото.

Тоа може да биде поттик за одговорност кон сегашноста и иднината.

Да се почитува историјата значи да се истражува вистината, да се зачуваат историските документи, да се разберат различните гледишта и да се пренесува знаењето на идните генерации.

Наследство што обврзува

Историјата на Македонската револуционерна организација е историја на идеи, организациски напори, жртви, успеси, неуспеси и внатрешни противречности.

			
Нејзиното значење не се намалува со критичкото проучување. Напротив, токму внимателното истражување овозможува подлабоко разбирање на луѓето и времето во кое живееле.

Најголемата вредност на историското наследство не е само во сеќавањето на борбата за слобода, туку и во одговорноста таа слобода денес да се зачува преку мир, демократија, правда и достоинство за сите граѓани.

Од Солун во 1893 година, преку Илинден во 1903 и АСНОМ во 1944, до независноста во 1991 година, историјата на Македонија сведочи за различни генерации, различни околности и различни патишта кон политичка слобода и државност.

Минатото не можеме да го промениме. Но можеме да го разбереме, да го почитуваме и од неговите поуки да изградиме подобра иднина за Македонија.

23 Октомври – Ден на македонската револуционерна борба

Со законските измени од 2007 година, 23 Октомври е утврден како државен празник.

Неговото одбележување е посветено на историскиот почеток на организираното револуционерно движење во 1893 година.

Празникот претставува можност за запознавање со револуционерната историја, со личностите што учествувале во неа и со општествените услови во кои се развивала борбата за политички права и автономија

Заклучок – Историја што заслужува да биде истражувана

На 23 октомври 1893 година, шестмина дејци во Солун започнале организациски процес што ќе влијае врз политичката историја на Македонија во наредните децении.

Нивната иницијатива прераснала во широко револуционерно движење, со значајни достигнувања, жртви, внатрешни противречности и долгорочни последици.

Повеќе од еден век подоцна, овој датум останува важен дел од историското сеќавање.

Да се познава историјата значи да се истражуваат не само нејзините херои, туку и документите, околностите, идеите и сложените одлуки што ја обликувале.

Уредничка напомена

Содржината на оваа страница е подготвена за информативни, историски и едукативни цели во рамките на порталот GATE WORLD LINKS.

Текстот се темели на достапни историски извори, архивски публикации и историографски истражувања за основањето и развојот на Македонската револуционерна организација.

Историските визуелни реконструкции создадени со вештачка интелигенција имаат илустративен карактер и не претставуваат автентични фотографии од историските настани.

Авторски права

Историските факти, датуми и настани сами по себе не се предмет на авторскоправна заштита.

Архивските фотографии, документи, репродукции и други материјали од трети лица остануваат предмет на нивните соодветни авторски права, лиценци и услови за користење. Нивното објавување бара проверка на правниот статус и, кога е потребно, соодветна дозвола и наведување на изворот.

Визуелните материјали создадени со помош на вештачка интелигенција се изработени и уреднички избрани за потребите на порталот GATE WORLD LINKS. Тие претставуваат современи уметнички илустрации и историски реконструкции, а не автентични фотографии или документи.

Нивното користење на порталот не подразбира дека сите елементи на овие материјали се предмет на исклучиви авторски права. Се почитуваат авторските и другите права на трети лица, согласно важечките прописи.